ĐBP - trên tấm bia Tiến sĩ trước tiên dựng tại quốc tử giám Quốc Tử Giám đánh dấu lịch sử khoa thi năm 1442 có ghi lại những dòng chữ:”...Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì nắm nước mạnh dạn mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì núm nước yếu nhưng mà thấp hèn. Chính vì thế các bậc đế vương vãi thánh minh không dễ thường không coi việc giáo dục và đào tạo nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí quốc gia làm các bước cần thiết...”. Bạn soạn ra phần đa câu lừng danh đó là tiến sỹ triều Lê, Thân Nhân Trung.

Bạn đang xem: Hiền tài là nguyên khí của quốc gia


*

Bia tiến sĩ đánh dấu những lời soạn lừng danh của Thân Nhân Trung.Thân Nhân Trung (1419 - 1499), người xã yên Ninh, thị xã Yên Dũng, nay là thôn yên ổn Ninh, xã Ninh Sơn, huyện Việt im (tỉnh Bắc Giang). Ông làm cho quan mang đến chức Lại cỗ Thượng thư, Chưởng Hàn lâm viện kiêm Ðông những đại học tập sĩ, nhập nội phụ chính, Tế tửu Quốc Tử giám; được vua Lê Thánh Tông vời vào hoàng cung dạy dỗ học cho những hoàng tử, bên thơ tài năng trong hội Tao Ðàn Nhị thập chén bát tú cùng được vua Lê Thánh Tông phong là Phó Ðô Nguyên suý. Thân Nhân Trung đỗ đại khoa vào khoảng thời gian 1469, thời gian ông đã trên 50 tuổi, là khá muộn so với rất nhiều người khác, ông đã đề nghị mất gần 40 năm mới dành được học vị sau cuối của khoa cử phong kiến.

Thân Nhân Trung được triều đình tin sử dụng trong việc tuyển chọn tài năng và huấn luyện và giảng dạy nhân tài thuộc các quá trình quan trọng không giống trong triều. Những kỳ thi hương, thi hội ông đều có đóng góp tích cực, việc xem xét bài bác vở của các thí sinh, vua đa số giao cho Thân Nhân Trung để mắt tới đọc duyệt để trình lên. Uy tín cùng vai trò của Thân Nhân Trung càng được tôn vinh vào năm 1493, lúc ông được giữ chức Hàn lâm viện vượt chỉ, Ðông những đại học tập sĩ kiêm Tế tửu Quốc Tử Giám.

Khẳng định tầm đặc biệt của nhân tài so với việc thịnh của quốc gia, Thân Nhân Trung luôn luôn nhớ vai trò của triều đình phong loài kiến trong việc “chăm lo nuôi dưỡng và đào tạo và giảng dạy nhân tài, bồi đắp thêm nguyên khí” (Dục tài, thủ sĩ bồi thực nguyên khí). Muốn tu dưỡng nhân tài, theo Thân Nhân Trung, tín đồ trên phải biết lo mang lại dân, lo câu hỏi nước, để cho nước mạnh, dân giàu. Ông viết: “Trị nước càng an khang lòng càng đề nghị thận trọng, càng bắt buộc lo mang đến dân, cần cù chính sự hàng ngày nơm nớp lo lắng” là ý muốn người ngơi nghỉ ngôi cao phải luôn ghi nhớ. Vào lời bình “Ðạo có tác dụng vua” của Lê Thánh Tông trong khuôn khổ hội Tao Ðàn do chủ yếu Lê Thánh Tông làm Ðô Nguyên suý và Thân Nhân Trung làm Phó Ðô Nguyên suý, ông đang nói rõ điều trung ương đắc của mình: “Nay đức đại vương lại đem mùa màng tươi xuất sắc làm điềm lành, điều này khác hẳn hạng khoe lạ vô ích… tất cả ý duy trì gìn sự cần mẫn cẩn trọng mãi ko thôi... Bước đầu đặt vấn đề như thế thì đó là một trong những vị vua khiêm tốn”.

Tư tưởng xuyên thấu con người thân Nhân Trung, tất cả trong văn chương cho dù làm trong khi vua tôi dìm vịnh, có tính thù tạc, người đọc vẫn thấy sinh hoạt ông một tờ lòng yêu thương nước mến dân sâu xa, một ý thức trách nhiệm cao cùng với dân, với nước, một yên cầu cao về đạo đức so với mọi người, trong cả với bậc đế vương.

Thân Nhân Trung không chỉ là là một vị quan liêu đại triều tất cả uy tín về đức độ và năng lực mà ông còn là nhà giáo dục và đào tạo mẫu mực của thời đại. Ông là tấm gương sáng về ý thức hiếu học để gia đình, nhỏ cháu và quê nhà noi theo. Hai người con của ông: Thân Nhân Tín - đàn ông cả, Thân Nhân Vũ - nam nhi thứ và con cháu nội - Thân Cảnh Vân đều phải sở hữu ý chí học tập tập và đỗ đại khoa trong những kỳ thi của triều Lê. Ca tụng về sự thành đạt của mái ấm gia đình ông, Vua Lê Thánh Tông vẫn viết như sau: “Thập Trịnh đệ huynh quí hiển. Nhị phụ vương tử mộc ân vinh”( Mười anh em nhà chúng ta Trịnh nối nhau quí hiển. Hai phụ thân con chúng ta Thân rửa ráy gội ân vinh).

Xem thêm: Notice Of Readiness Là Gì ? Định Nghĩa Notice Of Readiness (Nor) Là Gì

Câu nói “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” của Thân Nhân Trung không chỉ tạm dừng trong buôn bản hội thời Lê mà lời nói ấy đối với chúng ta vẫn còn nguyên giá trị, khi giáo dục và đào tạo đang biến đổi quốc sách mặt hàng đầu, khi văn hoá, khoa học và đội hình trí thức đang dữ một vai trò cực kỳ quan trọng trong sự nghiệp con kiến quốc đất nước hôm nay.